Finansal okuryazarlığın başvuru rafı

Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının zaman içinde genel olarak artması, dolayısıyla paranın satın alma gücünün azalmasıdır. Belirli bir tutarla önceden alabildiğiniz ürünün, aynı tutarla daha azını alabilir hale gelmenizi ifade eder.

Reel getiri, bir yatırımın nominal getirisinden enflasyonun etkisi çıkarıldıktan sonra kalan gerçek getiridir. Satın alma gücünüzün gerçekte ne kadar arttığını veya azaldığını gösterir.

Bileşik getiri, elde edilen kazancın da yeniden getiri üretmesiyle birikimin zamanla katlanarak büyümesidir. Kazanç yalnızca ana paraya değil, önceki dönemlerde biriken getirilere de eklenir.

Maliyet ortalaması (Dollar-Cost Averaging, DCA), bir varlığa düzenli aralıklarla sabit tutarlarda yatırım yapma yöntemidir. Fiyat dalgalanmalarının ortalama alım maliyeti üzerindeki etkisini zamana yayan bir yaklaşımdır.

Likidite, bir varlığın değerini önemli ölçüde kaybetmeden ne kadar hızlı ve kolay nakde çevrilebildiğini ifade eder. Nakit en likit varlık kabul edilirken, satışı zaman alan varlıklar daha az likit sayılır.

Bir şirketin dönem karından ortaklarına dağıttığı nakit veya hisse payıdır. Portföyde düzenli nakit akışı sağlayabilir.

Getiri, bir yatırımın belirli bir dönemde sağladığı kazanç veya kaybın, genellikle başlangıç değerine oranla yüzde olarak ifade edilmesidir. Değer artışının yanı sıra temettü veya faiz gibi gelirleri de kapsayabilir.

Nominal değer bir tutarın rakamsal, güncel para birimiyle ifade edilen halidir; reel değer ise enflasyonun etkisi ayıklanarak satın alma gücü cinsinden ifade edilen halidir. İkisi arasındaki fark, paranın gerçek değerini anlamak için önemlidir.

Çeşitlendirme, bir portföyün farklı varlıklara, sektörlere ve coğrafyalara yayılması anlamına gelir. Amacı, tek bir yatırımın kötü performansının portföyün tamamını etkilemesini sınırlamaktır. Genellikle "tüm yumurtaları aynı sepete koymamak" ifadesiyle özetlenir.

Varlık dağılımı, bir portföyün hisse, tahvil/fon, nakit ve diğer varlık sınıfları arasında nasıl bölüştürüldüğünü ifade eder. Bir portföyün genel risk ve getiri karakterini belirleyen temel unsurlardan biri olarak kabul edilir. Uygun dağılım kişinin hedeflerine ve koşullarına göre değişir.

Yeniden dengeleme, zaman içinde fiyat hareketleri nedeniyle kayan portföy oranlarını yeniden hedeflenen varlık dağılımına yaklaştırma sürecidir. Amacı, portföyün risk profilini başlangıçta belirlenen çerçevede tutmaktır.

Portföy ağırlığı, tek bir varlığın ya da varlık grubunun portföyün toplam değeri içindeki yüzdesel payını ifade eder. Bir varlığın portföyün genel performansı ve riski üzerindeki etkisinin büyüklüğünü gösterir.

Korelasyon, iki varlığın fiyat hareketlerinin birbiriyle ne ölçüde ve hangi yönde ilişkili olduğunu gösteren istatistiksel bir ölçüdür. -1 ile +1 arasında değer alır ve çeşitlendirmenin etkinliğini değerlendirmede sık kullanılır.

Sharpe oranı, bir yatırımın aldığı riske karşılık ne kadar getiri ürettiğini ölçen bir metriktir. Risksiz faiz üzerine kazanılan fazladan getiriyi, getirinin oynaklığına bölerek hesaplanır. Böylece farklı yatırımlar aynı risk ölçeğinde karşılaştırılabilir.

Sortino oranı, Sharpe oranının bir varyasyonudur ve yalnızca aşağı yönlü oynaklığı risk olarak kabul eder. Böylece yatırımcının asıl kaygısı olan kayıp riskine odaklanır.

Beta katsayısı, bir varlığın fiyatının genel piyasaya kıyasla ne kadar hareket ettiğini ölçen bir metriktir. Piyasaya duyarlılığı, yani sistematik riski sayısal olarak ifade eder.

Maksimum düşüş (drawdown), bir yatırımın zirveden dibe yaşadığı en büyük değer kaybını ifade eder. Yatırımcının belirli bir dönemde karşılaşabileceği en kötü senaryonun büyüklüğünü gösteren, sezgisel ve önemli bir risk ölçüsüdür.

Volatilite, bir varlığın fiyatının zaman içinde ne kadar dalgalandığını ölçer ve genellikle standart sapma ile ifade edilir. Finansta oynaklık, riskin en yaygın kullanılan sayısal göstergelerinden biridir.

RSI (Relative Strength Index), bir varlığın fiyat hareketlerinin hızını ve büyüklüğünü ölçen, 0 ile 100 arasında değer alan bir momentum göstergesidir. Fiyatın son dönemdeki kazanç ve kayıplarının oranını sayısallaştırır.

MACD (Moving Average Convergence Divergence), iki farklı hareketli ortalamanın arasındaki ilişkiyi izleyen bir momentum ve trend göstergesidir. Fiyatın kısa ve uzun vadeli ortalamalarının birbirine yaklaşıp uzaklaşmasını sayısallaştırır.

Risk-getiri ilişkisi, finansın en temel kavramlarından biridir ve daha yüksek potansiyel getirinin genellikle daha yüksek belirsizlikle birlikte geldiğini ifade eder. Bu ilişki, tüm risk metriklerinin arkasındaki ortak mantığı oluşturur.

Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payını temsil eden menkul kıymettir. Bu yazı hisse senedinin ne olduğunu, nasıl işlem gördüğünü, getiri ve risk özelliklerini tarafsız bir dille açıklar.

Kripto para, dağıtık defter (blokzincir) teknolojisi üzerinde çalışan dijital bir varlık türüdür. Bu yazı kripto paranın ne olduğunu, nasıl çalıştığını ve genel risk özelliklerini tarafsız bir dille açıklar.

Döviz, bir ülkenin para biriminin başka bir ülkenin para birimi cinsinden değerini ifade eder. Bu yazı döviz ve kur kavramını, kurların nasıl belirlendiğini ve temel risklerini tarafsız biçimde açıklar.

Altın, hem fiziksel bir emtia hem de geleneksel bir değer saklama aracı olarak bilinen bir varlık türüdür. Bu yazı altının bir varlık olarak özelliklerini ve genel risklerini tarafsız biçimde açıklar.

Yatırım fonu, birçok yatırımcının parasının bir araya getirilerek profesyonelce yönetildiği bir varlık havuzudur. Bu yazı yatırım fonlarının nasıl çalıştığını ve Türkiye'deki TEFAS platformunu tarafsız biçimde açıklar.

Gayrimenkul; konut, arsa veya ticari mülk gibi taşınmaz varlıkları ifade eder. Bu yazı gayrimenkulün bir varlık türü olarak özelliklerini ve genel risklerini tarafsız biçimde açıklar.

Nakit ve nakit benzerleri, hızla harcanabilir veya paraya çevrilebilir en likit varlıkları ifade eder. Bu yazı nakit kavramını ve genel özelliklerini tarafsız biçimde açıklar.

Türkiye'de gerçek kişilere dağıtılan kar paylarında kaynakta kesinti (stopaj) uygulanır. Kesilen bu vergi, belirli koşullarda yıllık beyanname ile mahsup edilebilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır.

Gayrimenkul Sermaye İradı, kira gibi gelirlerin vergilendirilmesini düzenler. Konut kira gelirleri için her yıl belirlenen bir istisna tutarı uygulanır ve giderler iki farklı yöntemle düşülebilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır.

Kripto varlıkların vergilendirilmesi Türkiye'de gelişen ve netleşen bir alandır. Kazançların nasıl değerlendirileceği düzenlemelere göre değişebilir; işlem kayıtlarını düzenli tutmak önemlidir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır.

Değer artış kazancı, bir varlığın alış ile satış fiyatı arasındaki olumlu farktan doğan kazançtır. Gelir Vergisi Kanunu'nda tanımlanan diğer kazanç ve iratlardan biridir ve enflasyon endekslemesi ile istisna gibi mekanizmalar içerir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır.

Prim gün sayısı, sigortalı olarak çalıştığınız süre boyunca adınıza SGK'ya yatırılan primlerin toplam gün karşılığıdır. Emeklilik hakkının en temel şartlarından biridir ve yaş ile sigortalılık başlangıcının yanında üçlü şartın bir ayağını oluşturur.

Türkiye'de emeklilik; yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresinden oluşan üçlü bir şarta dayanır. Bu şartların hepsinin birlikte sağlanması gerekir ve eşikler sigortalılık başlangıç tarihine göre değişir. Bu yazı üçlü şartı ve genel çerçeveyi açıklar.

Bordro, bir çalışanın belirli bir dönemde elde ettiği brüt kazancı, yapılan yasal kesintileri ve eline geçen net ücreti gösteren resmi belgedir. Hem çalışan hem işveren için maaş ve prim hesaplarının dayanağıdır.

EYT, belirli bir tarihten önce sigortalı olup prim gün ve sigortalılık süresi şartlarını tamamladığı halde yalnızca yaş şartı nedeniyle emekli olamayanları tanımlayan kavramdır. Yasal düzenlemeyle bu kişiler için yaş şartı kaldırılmıştır.

DTI (Debt-to-Income), aylık borç ödemelerinin gelire oranını gösteren bir ölçüttür. Borç yükünü tarafsızca değerlendirmeye yarar ve bütçe planlamasında sık kullanılan genel bir göstergedir.

Net değer, sahip olunan varlıkların toplamından borçların çıkarılmasıyla bulunan bir ölçüttür. Kişinin finansal durumunun belirli bir andaki genel resmini tarafsızca özetler.

Acil durum fonu, beklenmedik giderler veya gelir kesintileri için ayrı tutulan, kolay erişilebilir bir birikimdir. Kavramı ve yaygın çerçevesini tarafsızca açıklar.

Nakit akışı, belirli bir dönemde hesaba giren ve çıkan paranın hareketini gösterir. Gelir ile giderler arasındaki farkı tarafsızca ortaya koyan temel bir kavramdır.