Korelasyon Nedir?
Korelasyon, iki varlığın fiyat hareketlerinin birbiriyle ne ölçüde ve hangi yönde ilişkili olduğunu gösteren istatistiksel bir ölçüdür. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında bir değer alır:
| Katsayı aralığı | Anlamı |
|---|---|
| +0,7 ile +1,0 | Güçlü pozitif ilişki — genellikle birlikte, aynı yönde hareket ederler |
| +0,3 ile +0,7 | Orta düzeyde pozitif ilişki |
| -0,3 ile +0,3 | Belirgin bir doğrusal ilişki yok |
| -0,7 ile -0,3 | Orta düzeyde negatif ilişki |
| -1,0 ile -0,7 | Güçlü negatif ilişki — genellikle ters yönde hareket ederler |
Katsayı yalnızca ilişkinin yönünü ve tutarlılığını ölçer; büyüklüğünü değil. +1 korelasyon, iki varlığın aynı oranda hareket ettiği anlamına gelmez; yalnızca aynı yönde hareket ettiklerini söyler. Biri %1, diğeri %10 hareket ediyor olabilir.
Çeşitlendirmeyle İlişkisi
Korelasyon, çeşitlendirme tartışmalarında merkezi bir rol oynar. Birbiriyle düşük veya negatif korelasyona sahip varlıklar bir arada tutulduğunda, birinin değer kaybettiği dönemde diğerinin farklı davranma olasılığı portföyün genel dalgalanmasını yumuşatmaya yardımcı olabilir.
Buna karşılık yüksek korelasyonlu varlıklar birlikte hareket etme eğiliminde olduğundan, çok sayıda böyle varlığı bir araya getirmek gerçek anlamda çeşitlendirme sağlamayabilir. Aynı sektörden on farklı hisse tutmak, varlık sayısını artırır ama portföyün maruz kaldığı riski beklendiği kadar dağıtmaz. Buna "yanılsamalı çeşitlendirme" denir: liste uzundur, ancak varlıklar aynı etkenlere tepki verir.
Kaç varlığın tutulduğu değil, o varlıkların birbirinden ne kadar farklı davrandığı belirleyicidir.
Kriz Dönemlerinde Korelasyon
Korelasyonun en önemli özelliği sabit olmamasıdır. Varlıklar arasındaki ilişki zamanla değişir ve özellikle piyasa genelini etkileyen stres dönemlerinde normalde düşük korelasyonlu varlıkların bile birlikte hareket edebildiği yaygın olarak gözlemlenir.
Bunun nedeni, kriz anlarında yatırımcı davranışının varlığa özgü nedenlerden bağımsız hale gelmesidir: nakde geçme ihtiyacı, satış baskısını aynı anda birçok varlığa yayar. Sonuç, çeşitlendirmenin tam da en çok ihtiyaç duyulan anda beklenenden az koruma sağlamasıdır. Bu, çeşitlendirmenin işe yaramadığı anlamına gelmez; sınırının bilinmesi gerektiğini gösterir.
Korelasyon Nedensellik Değildir
İki varlığın birlikte hareket etmesi, birinin diğerine sebep olduğu anlamına gelmez. İlişki şu nedenlerden kaynaklanabilir:
- Ortak bir etken: İkisi de aynı makroekonomik değişkene (faiz, kur, enerji fiyatı) tepki veriyordur.
- Tesadüf: Kısa veri dizilerinde anlamsız yüksek korelasyonlar ortaya çıkabilir.
- Gerçek bir bağ: Tedarik zinciri veya sektörel bağımlılık gibi.
Ayrıca korelasyon yalnızca doğrusal ilişkiyi ölçer. İki varlık arasında güçlü ama doğrusal olmayan bir ilişki varsa, katsayı bunu 0'a yakın gösterebilir. Sıfıra yakın korelasyon "ilişki yok" değil, "doğrusal ilişki yok" anlamına gelir.
Ölçüm Ayrıntıları
Hesaplanan korelasyon, seçilen parametrelere bağlıdır:
- Dönem uzunluğu: 30 günlük ve 3 yıllık korelasyon çok farklı sonuçlar verebilir.
- Frekans: Günlük, haftalık ve aylık getirilerle hesaplanan katsayılar farklıdır.
- Zaman aralığı: Hangi tarihlerin dahil edildiği, özellikle kriz dönemleri içeriyorsa sonucu belirgin biçimde değiştirir.
Bu nedenle bir korelasyon değeri, hangi dönem ve frekansla hesaplandığı belirtilmeden eksik bir bilgidir. Geçmiş veriden hesaplanan katsayı, ilişkinin gelecekte de aynı kalacağını garanti etmez.
Özet
Korelasyon, iki varlığın fiyat hareketleri arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve tutarlılığını -1 ile +1 arasında ölçer. Çeşitlendirmenin etkinliği, portföydeki varlık sayısından çok bu varlıklar arasındaki korelasyona bağlıdır. Katsayı sabit değildir, stres dönemlerinde artma eğilimi gösterir, nedensellik anlamına gelmez ve yalnızca doğrusal ilişkiyi yakalar. Bu içerik tarafsız bir tanım sunar; belirli varlıkları veya kombinasyonları önermez.