Getiri Nedir?

Getiri Nedir?

Getiri, bir yatırımın veya birikimin belirli bir dönemde sağladığı kazanç ya da uğradığı kaybın ölçüsüdür. Genellikle başlangıç değerine oranla yüzde olarak ifade edilir:

Getiri = (Dönem sonu değer − Dönem başı değer) / Dönem başı değer × 100

100 TL değerindeki bir varlık dönem sonunda 115 TL olmuşsa, dönem getirisi %15'tir. Yüzde olarak ifade edilmesinin nedeni, farklı büyüklükteki yatırımların karşılaştırılabilir hale gelmesidir: 1.000 TL'lik bir yatırımdaki 100 TL kazanç ile 100.000 TL'lik bir yatırımdaki 100 TL kazanç, mutlak tutar olarak aynı ama performans olarak çok farklıdır.

Fiyat Getirisi ve Toplam Getiri

Getiri yalnızca varlığın fiyatındaki değişimi değil, aynı dönemde elde edilen ek gelirleri de kapsayabilir.

• Fiyat getirisi: Sadece değer değişimini ölçer.
• Toplam getiri: Değer değişimine ek olarak temettü, faiz veya kira gibi nakit gelirleri de içerir.

Düzenli gelir üreten varlıklarda iki ölçüm arasındaki fark birikerek büyür. Temettü ödeyen bir hissenin yalnızca fiyat grafiğine bakmak, ödenen temettüler kadar bir kısmı görmezden gelmek anlamına gelir. Bu nedenle karşılaştırma yaparken iki tarafın da aynı tanımla hesaplanmış olması gerekir.

Yıllıklandırma

Farklı uzunluktaki dönemleri karşılaştırmak için getiriler yıllık orana çevrilir. Burada yaygın bir hata, kısa dönem getirisini basitçe çarpmaktır. Doğru yöntem bileşik etkiyi hesaba katar:

Yıllık getiri = (1 + Dönem getirisi)^(365 / Gün sayısı) − 1

Bir yıldan kısa dönemlerde bileşik yıllıklandırma daha yüksek, bir yıldan uzun dönemlerde daha düşük sonuç verir. Üç aylık bir performansın yıllıklandırılmış hali, o performansın bir yıl süreceği anlamına gelmez; yalnızca aynı hızın sürmesi durumundaki karşılığı gösterir.

Zaman-Ağırlıklı ve Para-Ağırlıklı Getiri

Portföye dönem içinde para eklendiğinde veya çekildiğinde tek bir "getiri" tanımı yetmez.

• Zaman-ağırlıklı getiri: Para giriş-çıkışlarının etkisini dışlar. Yatırım aracının kendi performansını ölçer; fon karşılaştırmalarında kullanılan ölçüt budur.
• Para-ağırlıklı getiri (IRR): Giriş-çıkışların zamanlamasını da hesaba katar. Yatırımcının kendi deneyimlediği sonucu ölçer.

İkisi belirgin biçimde farklı çıkabilir. Bir varlık yıl boyunca %20 kazandırmış olsa bile, yatırımcı büyük tutarı yılın en yüksek seviyesinde eklediyse kendi para-ağırlıklı getirisi çok daha düşük, hatta negatif olabilir. "Fon kazandırdı ama ben kazanamadım" durumunun teknik açıklaması budur.

Getiriyi Bozan Kalemler

İlan edilen getiri ile cebe kalan getiri arasında fark yaratan başlıca kalemler:

• İşlem maliyetleri: Komisyon, alım-satım makası, transfer ücretleri.
• Yönetim giderleri: Fonlarda toplam gider oranı, getiriden sürekli olarak düşer.
• Vergi: Kazanç türüne göre stopaj veya beyan yükümlülüğü.
• Enflasyon: Nominal getiriyi satın alma gücü cinsinden aşındırır.

İlk üçü düşüldüğünde net nominal getiri, ardından enflasyon arındırıldığında reel getiri elde edilir. Bir performansı değerlendirirken hangi aşamadaki rakamın konuşulduğunu bilmek, karşılaştırmanın anlamlı olmasının ön koşuludur.

Negatif Getiri ve Asimetri

Getiri negatif de olabilir. Burada dikkat edilmesi gereken matematiksel bir asimetri vardır: %50 değer kaybı, başa dönmek için %100 kazanç gerektirir. Kayıp ve kazanç yüzdeleri simetrik değildir.

Bu asimetri, maksimum düşüş (drawdown) gibi risk ölçütlerinin neden ayrıca takip edildiğini açıklar.

Özet

Getiri, bir yatırımın geçmiş performansını başlangıç değerine oranla tanımlayan tarafsız bir ölçüttür. Fiyat getirisi ile toplam getiri, zaman-ağırlıklı ile para-ağırlıklı getiri farklı şeyler ölçer; karşılaştırmalarda aynı tanımın kullanılması gerekir. Yıllıklandırma bileşik etkiyle yapılır. Maliyet, vergi ve enflasyon düşülmeden hesaplanan getiri gerçek sonucu olduğundan iyi gösterir. Geçmiş getiri, gelecekteki sonuçların bir göstergesi değildir.