Borç/Gelir Oranı (DTI) Nedir?
Borç/Gelir Oranı (İngilizce "Debt-to-Income", kısaca DTI), bir kişinin aylık borç ödemelerinin aylık gelirine oranını gösteren bir ölçüttür. Bu oran, gelirin ne kadarının borç ödemelerine ayrıldığını tek bir sayıyla özetler. Bankalar ve kredi kuruluşları başvuruları değerlendirirken bu göstergeyi sıklıkla kullanır; bireyler de kendi bütçelerini gözden geçirmek için başvurabilir.
DTI, bir borcun "iyi" ya da "kötü" olduğuna dair bir yargı içermez. Yalnızca mevcut durumu sayısal olarak tarif eder.
Nasıl Hesaplanır?
DTI = Aylık Borç Ödemeleri / Aylık Brüt Gelir
Aylık brüt geliri 40.000 TL olan bir kişinin toplam aylık borç ödemesi 12.000 TL ise: 12.000 / 40.000 = 0,30 = %30.
Hesaba genellikle dahil edilen kalemler:
- Konut kredisi veya kira ödemesi
- Taşıt kredisi taksitleri
- İhtiyaç / tüketici kredisi taksitleri
- Kredi kartı asgari ödemeleri
- Diğer düzenli borç yükümlülükleri
Hesaba dahil edilmeyenler de en az bunlar kadar önemlidir: market, fatura, ulaşım gibi yaşam giderleri DTI'ya girmez. Bu nedenle düşük bir DTI, bütçenin rahat olduğu anlamına gelmez; yalnızca borç yükünün düşük olduğunu söyler.
Ön Uç ve Arka Uç DTI
Kredi değerlendirmelerinde iki ayrı oran kullanılır:
| Oran | Neyi kapsar |
|---|---|
| Ön uç (front-end) | Yalnızca konut ile ilgili ödemeler (kredi taksiti veya kira) |
| Arka uç (back-end) | Tüm borç ödemeleri — genel olarak "DTI" denince kastedilen budur |
İki oran ayrı ayrı değerlendirilebilir; konut yükü ile toplam borç yükü farklı bilgiler taşır.
Brüt mü Net mi?
"Brüt gelir" ifadesi, vergi ve kesintiler düşülmeden önceki geliri kasteder. Bazı hesaplamalarda net gelir de kullanılır ve bu, sonucu belirgin biçimde değiştirir.
Aynı kişi için: 12.000 TL borç ödemesi, 40.000 TL brüt gelirde %30; aynı kişinin 30.000 TL net gelirinde ise %40 çıkar. Aradaki 10 puanlık fark tümüyle taban seçiminden gelir.
Bu nedenle bir DTI değeri, hangi taban üzerinden hesaplandığı belirtilmeden karşılaştırılamaz. Kişisel takipte net gelir üzerinden hesaplamak, fiilen kullanılabilir gelire daha yakın bir tablo verir.
Oran Neyi Anlatır?
Aşağıdaki tablo genel referans aralıklarını gösterir. Bunlar kesin kural değil, yaygın kullanılan çerçevelerdir ve ülkeden ülkeye, kurumdan kuruma değişir.
| DTI aralığı | Genel yorum |
|---|---|
| %0 – %20 | Borç yükü gelire göre düşük kabul edilir |
| %20 – %36 | Genellikle yönetilebilir aralık olarak anılır |
| %36 – %43 | Borç yükünün belirginleştiği aralık |
| %43 ve üzeri | Gelirin büyük kısmı borç ödemelerine ayrılmış durumda |
Geliri düzensiz olan biri için aynı oran daha farklı bir anlam taşır: değişken gelirde ortalama üzerinden hesaplanan bir DTI, düşük gelirli aylarda gerçekte çok daha yüksek olabilir.
Kredi Kartı Asgari Ödeme Etkisi
Hesaba kredi kartlarının asgari ödemesi girer. Bu, DTI'nın en yanıltıcı yanıdır: yüksek bir kart borcu, asgari ödeme küçük olduğu için orana sınırlı yansır. Oysa asgari ödemeyle ilerleyen bir borç, faiz nedeniyle uzun süre kapanmaz.
Sonuç olarak DTI iyi görünürken toplam borç yükü artıyor olabilir. Bu nedenle DTI'nın yanında toplam borç bakiyesinin de izlenmesi gerekir.
Neden İzlenir?
DTI, borç yükünün zaman içindeki değişimini takip etmek için pratik bir göstergedir. Gelir artarken oranın düşmesi ya da yeni bir borç eklendiğinde oranın yükselmesi, bütçedeki değişimi somut biçimde gösterir.
Yeni bir kredi düşünülürken de kullanılabilir: taksit tutarının mevcut borç ödemelerine eklenmesiyle bulunan oran, o yükümlülüğün bütçedeki yerini önceden gösterir.
Sınırları
- Yaşam giderlerini görmez. Aynı DTI, farklı gider yapılarında çok farklı rahatlık düzeylerine karşılık gelir.
- Varlıkları hesaba katmaz. Birikimi olan biri ile olmayan biri aynı DTI'ya sahip olabilir.
- Anlık bir fotoğraftır. Gelir istikrarını ve borcun kalan vadesini göstermez.
- Borcun türünü ayırmaz. Vadesi biten bir kredi ile yeni başlamış bir kredi orana aynı şekilde girer.
DTI; birikim düzeyi, acil durum fonu, gelir istikrarı ve nakit akışıyla birlikte değerlendirildiğinde anlamlı hale gelir. Zenth, borç kalemlerinizi ve gelir bilgilerinizi kaydederek DTI oranınızı hesaplar ve zaman içindeki değişimini gösterir; bu tarafsız bir ölçümdür ve kredi kullanımına dair bir yönlendirme içermez.
Özet
DTI, aylık borç ödemelerinin gelire oranını gösteren tarafsız bir ölçüttür. Brüt mü net mi hesaplandığı sonucu belirgin biçimde değiştirir ve karşılaştırmalarda aynı taban kullanılmalıdır. Ön uç ve arka uç olarak iki ayrı biçimde hesaplanabilir. Kredi kartlarının yalnızca asgari ödemesini içerdiği için toplam borç yükünü olduğundan hafif gösterebilir. Yaşam giderlerini ve varlıkları kapsamadığından tek başına bütçe sağlığının ölçüsü değildir.